Berichten

In de vierde week van juni behandelt de Tweede Kamer de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening. Een van de onderwerpen die daar waarschijnlijk niet op de agenda staat is recidive. Als het aan de wetgever ligt, mogen gemeenten schuldenaren die meerdere keren bij de gemeente om hulp hebben gevraagd, de toegang tot de schuldhulpverlening weigeren. Ik begrijp de overwegingen, maar de conclusie dat de gemeente mensen mag uitsluiten is te kort door de bocht. Het uitsluiten van recidivisten is een korte termijn oplossing.Een van de doelen die de wetgever met de nieuwe wet beoogd is om participatie te bevorderen. Schulden vormen immers een belangrijke belemmering voor mensen om mee te doen. En dat zijn ze niet alleen als mensen voor het eerst in de schulden terecht komen, maar ook als het een tweede of derde keer gebeurt. Zodra de deurwaarders maar vaak genoeg aan de deur komen, vormen schulden voor de meeste mensen een belemmering om mee te doen. Ik begrijp en onderschrijf de overwegingen om mensen die eerder gebruik maakten van schuldhulpverlening niet (zonder meer) opnieuw in behandeling te nemen, maar vindt het een gemiste kans dat de wet niet voorziet in een alternatief aanbod voor recidivisten.NeveneffectenHet ontbreekt ons in de schuldhulpverlening vooralsnog aan gedegen onderzoek naar de maatschappelijke kosten van de neveneffecten van problematische schuldsituaties. Met neveneffecten denk ik dan aan huisuitzettingen, onverzekerbaarheid tegen (aanvullende) ziektekosten, afsluitingen en het gebruik van andere hulpverlening voor problemen die ontstaan door de stress over schulden. Naar mijn overtuiging kosten deze neveneffecten een veelvoud van een passend aanbod voor schuldenaren die recidiveren.Op de enkele schrijnende gevallen na waar iemand echt meerdere keren grote pech in het leven heeft, duidt recidive doorgaans op een gebrek aan (financiële) vaardigheden. Zowel in het voorliggende wetsvoorstel als in de opstelling van diverse gemeenten zie je de overweging: eigen schuld, dikke bult! Je hebt zelf opnieuw schulden gemaakt, dus wij helpen je niet meer. Zowel de wetgever als de betreffende gemeente gaan bij deze redenering voorbij aan het gegeven dat recidive niet alleen vervelend is voor de schuldenaar (en vooral de crediteuren) in kwestie, maar dat een nieuwe problematische schuldsituatie wederom tot (flinke) maatschappelijke kosten leidt. Want een huisuitzetting kost de gemeente echt niet minder als die plaatsvindt bij een recidivist!Langdurige bemoeienisAls we aannemen dat recidive duidt op een gebrek aan vaardigheden, dan zou het antwoord niet moeten zijn: ‘eigen schuld, dikke bult, we sluiten je uit' maar ‘een schuldregeling is voor jou blijkbaar geen oplossing, we bieden je andere meer passende ondersteuning aan'. En bij recidivisten zal dat vaak langdurige bemoeienis met hun uitgaven zijn die varieert van curatele, beschermingsbewind of inkomensbeheer. Daarbij moeten we uitzoeken op welke manier we de schuldenaren in kwestie nog ander gedrag kunnen aanleren (en onder ogen zien dat er ook een groep zal zijn die het nooit leert). Het garanderen van de betalingen van de huur, energie en zorgpremie zouden hier het minimale doel moeten zijn.Veel mensen in het veld van de schuldhulpverlening zullen de voorgaande alinea onderschrijven. Maar toch is de stap naar langdurige bemoeienis met inkomsten en uitgaven van een flinke groep burgers in veel gemeenten te groot. Naast de norm dat mensen zelf verantwoordelijk zijn voor hun eigen leven, spelen kosten daar een belangrijke rol. Inkomensbeheer of beschermingsbewind kosten als snel 70 euro per maand en wie gaat dat betalen? Als je rond moet komen van een minimuminkomen, dan is 70 euro heel veel geld. En veel gemeenten zien in deze tijd van crisis met lede ogen aan dat de kosten van het inkomensbeheer maar blijven stijgen en stijgen. Een nog grotere groep langdurig in beheer nemen of onder bewind brengen, is in tijden van bezuinigingen niet te financieren.BelonenEn toch ligt hier het antwoord. Wat we op dit (en tal van andere beleidsterreinen) verkeerd doen is dat we degenen die kosten voor anderen besparen daar niet voor belonen. Als gemeenten recidivisten wel in behandeling nemen en daardoor andere organisaties en andere delen van de eigen organisatie voor grote uitgaven behoeden, worden ze daar financieel niets wijzer van. De wetgever moet gemeenten niet de ruimte geven om de deur dicht te doen voor recidivisten, maar op zoek naar de financiële verdeelsleutel waarmee we gemeenten financieel gaan belonen als zij door een passend aanbod voor recidivisten veel grotere kosten voorkomen!Bron: Social totaal