Berichten

Het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening roept veel vragen op. Daarom een reeks over de kansen, valkuilen en mogelijkheden voor gemeenten.- VISIE -Afgelopen januari heeft staatsecretaris Klijnsma van het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening bij de Tweede Kamer ingediend. Gezien de kamerbrede instemming met het voornemen, ligt het voor de hand dat het wetsvoorstel deze zomer in werking treedt.Vanuit mijn betrokkenheid bij de uitvoering van de schuldhulpverlening werk ik op deze plaats in de komende vijf weken uit wat de invoering van het wetsvoorstel voor gemeenten betekent. In deze eerste bijdrage schets ik het algemene beeld.KwaliteitDe uitvoering van de schuldhulpverlening staat onder druk. Wachttijden, (te) lange doorlooptijden, uitval en het ontbreken van effectieve ketensamenwerking zijn fenomenen die in veel gemeenten spelen. Door bij wet eisen te gaan stellen aan gemeenten, beoogt de staatsecretaris een kwaliteitsbodem te leggen in de uitvoering van schuldhulpverlening.Belangrijke eisen die de wetgever aan de gemeenten gaat stellen zijn dat de uitvoering integraal is opgezet, er regie wordt gevoerd (door de gemeente),eventuele wachttijden niet langer duren dan vier weken (en bij crisis drie dagen), de gemeente ook inzet op preventie en nazorg, de schuldhulpverlening voor nagenoeg alle inwoners toegankelijk is en leidt tot een passende oplossing. De gemeenteraad moet een plan vaststellen waarin ze uitwerkt hoe zij de hiervoor genoemde zaken gaat realiseren en hoe ze op de realisatie stuurt.Op dit moment voeren de meeste gemeenten al schuldhulpverlening uit. Er zijn er ook die al voldoen aan de toekomstige wettelijke eisen. Voor de meeste gemeenten betekent de invoering dat ze een (flinke) ontwikkelingsslag moeten maken om er voor te zorgen dat de schuldhulpverlening ‘wettelijk-kader-klaar’ is. Hoe de ontwikkelagenda van een individuele gemeente er uit zal zien, hangt af van de manier waarop de schuldhulpverlening nu is georganiseerd.Voor veel gemeenten zal gelden dat ze met name opgaven hebben op het terrein van de beleidsontwikkeling, de optimalisering of doorontwikkeling van werkprocessen, het inregelen van keten-samenwerking en regievoering en de afstemming van de nieuwe wettelijke eisen met andere ontwikkelingen zoals de gevolgen van de ontmanteling van de AwbZ (pakketmaatregel), nieuwe keuzes ten aanzien van de NEN-norm schuldhulpverlening (systeem van certificering) en/of mogelijkheden om (lokaal) early warning te organiseren.Preventie, nazorg en integrale schuldhulpverleningVoor beleidsmedewerkers brengt het wetsvoorstel vragen mee over onder meer de inzet op preventie, nazorg en integrale schuldhulpverlening.Wat doe je als gemeente aan preventie? Zet je in op massamediale campagnes, op individueel contact of op een mix die varieert van brede informatieverstrekking tot het individueel trainen (van vaardigheden en competenties) zodat mensen geen schulden (meer) maken.Ten aanzien van nazorg moet de vraag beantwoord worden waar deze uit bestaat. Een enkel telefoongesprek twee en zes maanden na afloop van de schuldhulpverlening of een veel intensiever traject?En hoe organiseer je integrale schuldhulpverlening? Organiseer je specifiek integrale schuldhulpverlening of plaats je deze eis in het wetsvoorstel in een bredere ontwikkeling naar meer integraliteit in het sociaal domein (de mens centraal).Organisatie en werkprocessenHet wetsvoorstel brengt ook vragen met zich mee over de werkprocessen (zeker in een context van een stijgende vraag en flinke gemeentelijke bezuinigingen). Hoe biedt je iedereen een passende oplossing zoals het wetsvoorstel voorschrijft? Betekent dit dat je iedereen aan een schuldenvrije toekomst probeert te helpen?Of dwingt de wettelijke eis om iedereen hulp aan te bieden in combinatie met de constatering dat een schuldenvrije toekomst voor een substantiële groep de aanleiding om, zoals ik een aantal steden recent adviseerde, de werkprocessen zo in te richten dat zij verschillende hulpverleningssporen onderscheiden. Waarin bij het eerste spoor een schuldenvrije toekomst het doel is en bij het tweede spoor (voor mensen die voorlopig aantoonbaar niet kunnen voldoen aan de eisen van het eerste spoor) het hanteerbaar maken het doel van de dienstverlening is?En hoe organiseer je dan in de praktijk regie en integrale schuldhulpverlening c.q. ketensamenwerking? In de jaren negentig hebben gemeenten en kredietbanken op verschillende manieren geprobeerd om integrale schuldhulpverlening te realiseren. In de praktijk is het slechts op enkele plekken (zoals Tilburg) gelukt.In deze nieuwe ronde zoeken we naar nieuwe manieren om integrale schuldhulpverlening te realiseren. Dit leidt bijvoorbeeld tot de vraag of we doormiddel van eisen in de  subsidiebeschikkingen van instellingen zoals maatschappelijk werk, verslavingszorg of maatschappelijke opvang de integraliteit beter kunnen realiseren. Deze serieOm gemeenten te helpen een deel van deze vragen te beantwoorden ga ik de komende 5 weken in deze reeks in op:

•  kansen en risico's bij inzet op preventie en nazorg
• de relatie tussen integrale schuldhulpverlening en andere beleidsterreinen zoals de  wmo, armoede- en jeugdbeleid
• mogelijkheden om effectieve ketenregie te organiseren
• aandachtspunten bij het managen van wacht- en doorlooptijden
• een strategische vooruitblik